درز انقطاع چیست؟

درز انقطاع فاصله‌ای است که بین دو ساختمان مجاور یا بین دو بلوک از یک ساختمان در نظر گرفته می‌شود تا از برخورد آن‌ها هنگام زلزله جلوگیری کند.
در زمان وقوع زلزله، ساختمان‌ها به دلیل نیروهای جانبی دچار نوسان و تغییرمکان می‌شوند. اگر فاصله کافی بین آن‌ها وجود نداشته باشد، پدیده‌ای به نام ضربه یا برخورد ساختمان‌ها (Pounding) رخ می‌دهد که می‌تواند خسارات سازه‌ای جدی ایجاد کند.

چرا درز انقطاع اهمیت دارد؟

اهمیت درز انقطاع به دلایل زیر بسیار بالاست:

• جلوگیری از برخورد ساختمان‌ها در هنگام زلزله

• کاهش خسارت‌های سازه‌ای و غیرسازه‌ای

• افزایش ایمنی ساکنان

• جلوگیری از انتقال نیرو بین سازه‌های مجاور

• رعایت الزامات آیین‌نامه‌های ساختمانی

در بسیاری از زلزله‌های گذشته، ساختمان‌هایی که درز انقطاع مناسبی نداشته‌اند دچار آسیب شدید یا حتی ریزش شده‌اند.

درز انقطاع در آیین‌نامه‌های ساختمانی ایران

طبق مبحث ششم و نهم مقررات ملی ساختمان و همچنین استاندارد ۲۸۰۰ ایران، رعایت درز انقطاع الزامی است.
حداقل مقدار درز انقطاع به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله:

• ارتفاع ساختمان

• تعداد طبقات

• نوع سیستم سازه‌ای

• میزان تغییرمکان جانبی مجاز

به‌طور معمول، مقدار درز انقطاع به صورت درصدی از ارتفاع ساختمان محاسبه می‌شود و با افزایش ارتفاع، این فاصله نیز بیشتر خواهد شد.

حداقل مقدار درز انقطاع چقدر است؟

به‌صورت کلی می‌توان گفت:

• ساختمان‌های کوتاه‌مرتبه: درز انقطاع کمتر

• ساختمان‌های بلندمرتبه: درز انقطاع بیشتر

• ساختمان‌های مجاور با ارتفاع متفاوت: درز انقطاع بر اساس بیشترین تغییرمکان محاسبه می‌شود

⚠️ توجه: مقدار دقیق درز انقطاع باید توسط مهندس محاسب و بر اساس آیین‌نامه‌های معتبر تعیین شود و استفاده از مقادیر تجربی بدون محاسبه، می‌تواند خطرناک باشد.

درز انقطاع در پلان و نما

درز انقطاع فقط یک فاصله ساده نیست و باید در بخش‌های مختلف ساختمان در نظر گرفته شود:

1. در پلان

در پلان معماری، فاصله بین ساختمان‌ها یا بلوک‌ها باید به‌وضوح مشخص شود.

2. در نما

در نما نباید این فاصله به‌طور کامل پوشانده شود، زیرا ممکن است عملکرد درز انقطاع را مختل کند. استفاده از پوشش‌های انعطاف‌پذیر یا درزگیرهای مخصوص توصیه می‌شود.

3. در فونداسیون

در برخی موارد، درز انقطاع باید تا فونداسیون ادامه پیدا کند تا عملکرد صحیح داشته باشد.

اشتباهات رایج در اجرای درز انقطاع

برخی از خطاهای متداول عبارت‌اند از:

• پر کردن درز انقطاع با مصالح سخت

• اجرای نادرست در نما و بستن کامل فاصله

• در نظر نگرفتن اختلاف ارتفاع ساختمان‌های مجاور

• حذف درز انقطاع برای افزایش متراژ مفید

این اشتباهات می‌توانند عملکرد درز انقطاع را کاملاً بی‌اثر کنند.

جمع‌بندی

درز انقطاع یکی از اصول حیاتی در طراحی ساختمان‌های ایمن در برابر زلزله است. این فاصله به ظاهر ساده، نقش بسیار مهمی در کاهش خسارات و افزایش ایمنی جان ساکنان دارد. رعایت آیین‌نامه‌ها، طراحی اصولی و اجرای صحیح درز انقطاع، از وظایف مهم مهندسان و سازندگان ساختمان است.

اگر قصد ساخت یا بازسازی ساختمان دارید، حتماً موضوع درز انقطاع را جدی بگیرید و آن را به متخصصان بسپارید.